Halo là gì? Tên gọi này bắt nguồn từ đâu

Khách hay hỏi "halo" nghĩa là gì, và vì sao một kiểu nhẫn lại mang tên nghe như chuyện nhà thờ. Tra ra thì đường đi của chữ này xa hơn nhiều so với tưởng tượng — nó bắt đầu từ một cái sân đập lúa.

Gốc Hy Lạp: một khoảnh sân tròn

Chữ này đến từ tiếng Hy Lạp halōs. Nghĩa sớm nhất của nó không liên quan gì tới ánh sáng: đó là sàn đập lúa — khoảnh đất tròn, phẳng, bị giẫm nhẵn để đập tách hạt khỏi rơm. Từ điển từ nguyên ghi nhận nghĩa này nhiều khả năng là nghĩa gốc, còn bản thân chữ halōs thì không truy được xa hơn.

Từ hình dạng tròn phẳng đó, nghĩa của chữ trượt sang "cái đĩa" — rồi thành đĩa mặt trời, đĩa mặt trăng. Người Hy Lạp còn dùng nó cho mặt khiên, cũng vì tròn.

Vào tiếng Anh: một từ của thiên văn

Chữ halo vào tiếng Anh qua tiếng Latin, khoảng thập niên 1560. Và nghĩa đầu tiên của nó là vòng sáng quanh mặt trời hoặc mặt trăng — hiện tượng khí quyển, thuần chuyện bầu trời.

Mãi tới thập niên 1640 mới ghi nhận nghĩa quen thuộc bây giờ: vòng sáng vẽ quanh đầu các vị thánh trong tranh. Nghĩa là thứ tự ngược với điều phần lớn người ta đoán — halo là từ của nhà thiên văn trước khi thành từ của hoạ sĩ.

Một sự trùng hợp ngay trong tiệm

Thảo Linh có đôi bông tai đặt tên Mãn Nguyệt, và mô tả của nó viết: "vòng đá nhỏ ôm phía dưới như quầng trăng".

Tên và hình ảnh đó được đặt theo cảm nhận, không ai tra từ điển trước khi đặt. Vậy mà nó rơi đúng vào nghĩa gốc của chữ halo khi vào tiếng Anh — vòng sáng quanh mặt trăng. Bốn trăm năm và hai ngôn ngữ cách nhau, người ta vẫn nhìn thấy cùng một thứ và gọi bằng cùng một hình ảnh.

Còn trong nghề kim hoàn thì sao

Chỗ này phải nói thẳng: không có nguồn đáng tin nào ghi được mốc thợ kim hoàn bắt đầu gọi kiểu này là "halo". Từ điển ghi rõ mốc 1560 và 1640 cho hai nghĩa kia, nhưng không ghi nghĩa trang sức. Các trang bán đồ cổ thì không trang nào dẫn nguồn.

Thứ tra ra chắc chắn là tên cũ của kiểu này: cluster — nghĩa là "cụm". Các nhà buôn trang sức cổ đều xếp nguồn gốc kiểu cụm vào thời Georgian (1714–1837), và có hiện vật trong danh mục ghi niên đại khoảng năm 1770. Đó là bằng chứng cứng nhất, vì nó là món có thật chứ không phải lời kể.

Một nhà buôn nói gọn quan hệ giữa hai chữ: "nhẫn halo là một dạng nhẫn cụm — cụm mới là từ rộng hơn". Nói cách khác, halo là tên mới, hẹp hơn và dễ bán hơn, của một kiểu mà nghề gọi là cụm suốt hai thế kỷ.

Halo và cụm khác nhau chỗ nào

Trong thực tế hai chữ hay dùng lẫn, và với hàng cổ thì ranh giới càng mờ. Nhưng với hàng mới, "halo" thường ám chỉ vòng đá nhỏ đều tăm tắp quanh một viên chính nổi bật.

Vì sao kiểu này tồn tại lâu đến vậy

Lý do rất thực tế: một vòng đá nhỏ rẻ hơn rất nhiều so với một viên lớn cùng bề ngang. Giá kim cương nhảy bậc theo carat, nên gom nhiều viên nhỏ luôn nhẹ tiền hơn. Vòng đá bao quanh làm viên chính trông lớn hơn hẳn so với carat thật của nó.

Đổi lại, phải chấp nhận mấy điều sau:

Nhiều chấu nhỏ là nhiều điểm phải canh. Một vòng mười mấy viên là mười mấy chỗ có thể lỏng. Đá tấm rơi mất thì thay được, nhưng phải phát hiện sớm.

Khó vệ sinh hơn. Nhiều kẽ nhỏ giữ xà phòng và dầu. Vòng đá bẩn thì cả món trông xỉn dù viên chính vẫn sạch.

Nới ni khó hơn nếu vòng đá chạy xuống thân nhẫn. Vòng đá chỉ nằm trên mặt thì không sao, nhưng kết đá kéo dài xuống hai bên thân là gần như không nới được.

Bông tai halo — hợp hơn nhẫn ở một điểm

Cùng một logic làm viên trông to hơn, nhưng ở tai thì lợi thế rõ hơn: không ai soi bông tai ở khoảng cách gần như soi nhẫn. Người đối diện nhìn tai Quý khách từ cách cả mét, nên hiệu ứng "một khối sáng to" ăn tiền hơn hẳn, còn chuyện viên chính thực ra chỉ nhỏ thì không mấy ai nhận ra.

Mặt phải cân nhắc: bông halo nặng hơn bông nụ trơn cùng cỡ nhìn, nên khoá phải chắc và dái tai phải chịu được. Đeo cả ngày mà khoá yếu thì bông trễ xuống, lâu dần giãn lỗ tai. Chọn khoá bấm hoặc khoá có đệm sau thay vì khoá nút trơn.

Hai kiểu halo đang có tại Thảo Linh, để Quý khách thấy khác biệt:

Bông tai Mãn Nguyệt 9 ly — viên tròn lớn nâng trên bốn chấu, vòng đá ôm phía dưới. Nhìn thẳng thì thấy viên chính, nhìn nghiêng mới lộ vòng đá.

Bông tai viên radiant — vòng đá bao quanh ngay trên mặt, kiểu halo cổ điển, khối sáng vuông vức rõ ràng.

Nhẫn halo và biến thể chỉ lộ khi nhìn nghiêng

Với nhẫn, vòng đá nằm ngay trên mặt là kiểu quen thuộc nhất — xem mẫu nhẫn halo viên tròn.

Nhưng có một cách làm khác: đưa vòng đá xuống thành ổ, chạy quanh chu vi phía dưới viên chủ. Nhìn từ trên xuống gần như không thấy, chỉ lộ ra khi nhìn nghiêng — mà đó lại đúng là góc người đối diện nhìn bàn tay Quý khách. Thảo Linh có vỏ nhẫn làm theo kiểu này, hai hàng đá chạy vòng quanh thành ổ.

Cách này hợp với người muốn giữ viên chủ đứng một mình khi nhìn thẳng, nhưng vẫn thích có thêm lấp lánh ở góc nghiêng. Đổi lại, vòng đá nằm thấp nên bám bẩn nhanh hơn và khó chải hơn vòng đá nằm trên mặt.

Ở Việt Nam khách gọi kiểu này là gì

Nhiều người gọi thẳng "nhẫn halo" hoặc "bông tai halo" theo tiếng Anh. Nhưng cũng rất nhiều người mô tả bằng tiếng Việt: nhẫn bọc vòng đá, nhẫn vây đá quanh viên chủ, hay nhẫn đính đá bao quanh. Cả hai cách đều chỉ đúng một kiểu, nên Quý khách cứ mô tả theo cách dễ nhất với mình.

Chăm sóc

Ngâm nước ấm pha chút xà phòng mươi phút rồi chải bằng bàn chải lông mềm, chải kỹ vòng kẽ giữa các viên nhỏ và mặt dưới viên chính. Kiểu này bám bẩn nhanh hơn món một viên vì nhiều khe.

Mỗi lần vệ sinh nên rà ngón tay quanh vòng đá xem có viên nào gợn lên không — viên nhỏ sắp lỏng thường cộm nhẹ trước khi rơi. Phát hiện lúc đó thì siết lại là xong.

Đọc thêm

Các dáng kim cương · kích thước viên tròn thông dụng · các loại vàng. Xem hàng tại khu kim cương nuôi cấy hoặc bông tai nữ.